Rdzeniem sanacji jest uratowanie przedsiębiorstwa poprzez układ i działania sanacyjne, przy zabezpieczeniu interesów wierzycieli. W praktyce restrukturyzacja często wymaga szybkich i zdecydowanych działań dotyczących majątku dłużnika: zamknięcia nierentownych segmentów, uwolnienia gotówki, „odchudzenia” aktywów albo sprzedaży części biznesu inwestorowi.
Zgodnie z art. 3 Prawa restrukturyzacyjnego celem postępowania sanacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości poprzez umożliwienie zawarcia układu oraz przeprowadzenie działań sanacyjnych. Jednocześnie ustawodawca przewidział w art. 323 Prawa restrukturyzacyjnego instrument pozwalający na sprzedaż składników majątku dłużnika, w tym całego przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części. W doktrynie akcentuje się hybrydowy charakter sanacji: to postępowanie restrukturyzacyjne, ale zawiera też instytucje o charakterze likwidacyjnym, jeśli jest to racjonalne i służy realizacji celu sanacji.
W konsekwencji przepisy art. 323 Prawa restrukturyzacyjnego, regulujące sprzedaż przedsiębiorstwa w sanacji, to rozwiązanie praktyczne: restrukturyzacja może wymagać sprzedaży aktywów dla pozyskania płynności albo ograniczenia kosztów utrzymania zbędnych składników, a zastosowanie reżimu „egzekucyjnego” zwiększa wykonalność takiej sprzedaży i atrakcyjność transakcji – także mając na uwadze fakt, że sprzedaż przedsiębiorstwa w ruchu będzie zawsze bardziej atrakcyjna niż sprzedaż przedsiębiorstwa w trakcie upadłości, czyli po prostu likwidacji majątku.
Konstrukcyjnie jest to narzędzie podobne do sprzedaży dokonywanej przez syndyka w upadłości, przy czym w sanacji sprzedaż ma służyć nie „zamknięciu” przedsiębiorstwa, tylko osiągnięciu celu restrukturyzacyjnego.
Dwie formy zbycia przedsiębiorstwa w sanacji
Przepisy prawa restrukturyzacyjnego rozróżniają dwie sytuacje, w których może dojść do zbycia przedsiębiorstwa w toku sanacji. Będzie to:
- zbycie ze skutkiem egzekucyjnym – stanowiące działanie sanacyjne (kompetencja likwidacyjna zarządcy), podlegające reżimowi art. 323 ust. 1-4 Prawa restrukturyzacyjnego;
- zbycie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej i zwykłego zarządu – wtedy art. 323 ust. 1–4 nie będziemy stosować (art. 323 ust. 5 Prawa restrukturyzacyjnego).
W praktyce spotykamy zasadniczo wariant pierwszy – trudno sobie wyobrazić, że sprzedaż przedsiębiorstwa będzie się mieścić w granicach zwykłego zarządu organizacją. W przypadku zorganizowanej części przedsiębiorstwa, tj. ZCP, taka sytuacja, o ile wystąpi, to raczej incydentalnie – zwykle, jeśli ZCP będzie raczej niewielkim elementem całości majątku jednostki.
Przedmiotem sprzedaży może być przedsiębiorstwo i mienie:
- należące do dłużnika i wchodzące w skład masy sanacyjnej,
- a także składniki majątkowe, o których mowa w art. 307 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego (mienie będące przedmiotem czynności dokonanych z pokrzywdzeniem wierzycieli / bezskuteczne wobec masy sanacyjnej).
Dopuszczalność sprzedaży przedsiębiorstwa lub ZCP w trybie art. 323 Prawa restrukturyzacyjnego
Przedmiotem sprzedaży egzekucyjnej może być każdy składnik masy sanacyjnej, w tym przedsiębiorstwo lub jego część – brak jest ustawowego ograniczenia w tym zakresie.
Od 1 grudnia 2021 r. przesądzono definitywnie, iż przedmiotem zbycia przez zarządcę może być całe mienie dłużnika (wcześnie w przepisach była mowa o „składnikach mienia”). W istocie problem był problemem doktrynalnym, ponieważ w praktyce postepowań sanacyjnych taka sprzedaż zasadniczo była dopuszczalna i realizowana.
Dalej jednak w piśmiennictwie daje się odnotować głosy odmienne, które wiążą ryzyko takiej interpretacji m.in. z brakiem kontroli instancyjnej nad zgodą sędziego-komisarza, jeśli decyzja o sprzedaży przedsiębiorstwa miałaby zależeć wyłącznie od niezaskarżalnego postanowienia.
Czytaj więcej » czym jest postępowanie sanacyjne
Funkcjonalne uzasadnienie sprzedaży przedsiębiorstwa w sanacji
Dopuszczalność sprzedaży przedsiębiorstwa/ZCP należy przede wszystkim uzasadnić wykładnią funkcjonalną i systemową. Skoro celem sanacji jest uniknięcie upadłości i ochrona praw wierzycieli, to sprzedaż może być środkiem do realizacji tego celu (np. pozyskanie środków, redukcja kosztów, zamknięcie nierentownych segmentów).
Pamiętajmy przy tym, że sprzedaż przedsiębiorstwa dłużnika/ZCP wcale nie musi oznaczać końca działalności dłużnika, nie musi oznaczać likwidacji. Wskazuje się również, że nawet sprzedaż całego majątku nie musi oznaczać końca działalności dłużnika – możliwa jest kontynuacja działalności na „nowym” modelu, a niezaspokojeni wierzyciele mogą być zaspokajani z przyszłych dodatnich przepływów pieniężnych.
Kto jest podmiotem uprawnionym do sprzedaży przedsiębiorstwa lub ZCP w Sanacji
Zbycie ze skutkiem egzekucyjnym może być dokonane wyłącznie przez zarządcę, a nigdy przez dłużnika. Dotyczy to także sytuacji, gdy dłużnik uzyskał zezwolenie na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa na podstawie art. 288 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego.
Sprzedaż ze skutkiem egzekucyjnym wymaga uprzedniej zgody sędziego-komisarza, który określa warunki zbycia. Taka zgoda musi być udzielona przed transakcją. Zgoda przybiera postać postanowienia, które jest niezaskarżalne.
Co ważne, jeśli w postępowaniu została ustanowiona Rada Wierzycieli, zbycie będzie niemal zawsze wymagać zgody Rady (transakcje powyżej 500 tysięcy złotych). Jak pokazuje doświadczenie, jeśli nawet Rady nie ustanowiono, to sędzia-komisarz przed sprzedażą taką Radę powoła – choćby po to, aby sprzedaż realizowała w jak największym wymiarze interes wierzycieli, a Rada, jako organ reprezentujący wszystkich wierzycieli, miała możliwość zajęcia stanowiska w tej kwestii, jeszcze przed transakcją.
Określenie warunków zbycia przedsiębiorstwa – co najmniej cena i tryb sprzedaży
Sprzedaż przedsiębiorstwa w sanacji zazwyczaj jest przewidziana w planie restrukturyzacyjnym. Oczywiście sam plan może ulegać zmianom i nawet brak przyjęcia w planie możliwości zbycia nie uniemożliwia zbycia przedsiębiorstwa/ZCP w toku restrukturyzacji. Funkcjonowanie przedsiębiorstwa to praca żywego organizmu, co oznacza, że pierwotne założenia i plany niekoniecznie muszą iść w parze z rzeczywistością i dopiero po jakimś czasie koncepcja sprzedaży przedsiębiorstwa w trakcie restrukturyzacji może się zaktualizować.
Sędzia-komisarz powinien w postanowieniu określić podstawowe warunki zbycia, w tym w szczególności minimalną cenę oraz tryb sprzedaży (np. ofertowy, przetarg, aukcja, sprzedaż z wolnej ręki). Tutaj znów praktyka pokazuje, że zazwyczaj taka sprzedaż jest realizowana w oparciu o przetarg ofertowy i regulamin sprzedaży. Regulamin przygotowuje zwykle zarządca, natomiast sędzia-komisarz nie jest nim oczywiście związany i może zastosować inny tryb zbycia w trakcie sanacji. Wybór przetargu z jednej strony zapewnia transparentność całego procesu zbycia, a z drugiej daje możliwość pozyskania nabywców z rynku, którzy są w stanie zaoferować najbardziej korzystną cenę, co oznacza zaspokojenie wierzycieli w większym stopniu. Niestety traci na tym tempo postępowania – niejednokrotnie rozpoznanie wniosku, a wcześniej powołanie rady, zwołanie jej posiedzenia, to proces, który może trwać nawet kilka tygodni lub nawet miesięcy.
Trzeba też odnotować, że sprzedaż może być zrealizowana mimo sprzeciwu dłużnika, wbrew jego woli. Zbycie zawsze jednak musi mieć solidne podłoże ekonomiczne.
Skutek egzekucyjny sprzedaży przedsiębiorstwa w sanacji, czyli sprzedaż jak w postępowaniu upadłościowym
Art. 323 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego stanowi, że sprzedaż przedsiębiorstwa lub ZCP w sanacji wywołuje skutki jak sprzedaż dokonana przez syndyka w postępowaniu upadłościowym. Jest to sprzedaż składników w stanie wolnym od obciążeń (za wyjątkiem tych wymienionych w art. 313 ust. 3 i ust. 4 Prawa upadłościowego). Przy zbyciu przedsiębiorstwa albo ZCP, jeżeli w skład wchodzą przedmioty obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi, wartość tych składników powinna zostać ujawniona w umowie sprzedaży, a cena podlega podziałowi z uwzględnieniem art. 336 i 340 Prawa upadłościowego. Nabycie ma oczywiście skutek pierwotny, a nabywca nie odpowiada za zobowiązania dłużnika, w tym zobowiązania podatkowe, a także te powstałe po ogłoszeniu upadłości.
Jeżeli więc w skład sprzedawanego przedsiębiorstwa lub ZCP wchodzą składniki obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi (np. hipoteką, zastawem), to cena sprzedaży nie może być dowolnie rozdysponowana, w szczególności uzyskana kwota nie trafi do masy sanacyjnej, lecz podlega odrębnemu podziałowi z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego o podziale sum uzyskanych ze sprzedaży obciążonych składników. Wartość takich składników powinna być wyodrębniona, a część ceny przypadająca na nie trafia w pierwszej kolejności do wierzycieli rzeczowych – zgodnie z właściwymi przepisami o podziale (art. 314, 336, 345 i nast. Prawa upadłościowego.
Podsumowanie, kiedy sprzedaż przedsiębiorstwa/ZCP w sanacji ma sens
Sprzedaż przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w sanacji jest instrumentem w pełni dopuszczalnym w trakcie postępowania sanacyjnego, ale powinna być traktowana jako narzędzie realizacji celu sanacji.
Sprzedaż przedsiębiorstwa/ZCP w trybie art. 323 Prawa restrukturyzacyjnego będzie uzasadniona zwłaszcza wtedy, gdy pozwala realnie wygenerować środki na restrukturyzację (finansowanie działań sanacyjnych, spłaty w układzie), usuwa elementy nieefektywne ekonomicznie lub ogranicza koszty, Jednocześnie dobrze byłoby gdyby sprzedaż była jednak osadzona w logice planu restrukturyzacyjnego. Sama sprzedaż natomiast musi być poprzedzona decyzją sędziego-komisarza określającą minimalną cenę i tryb sprzedaży, a czasami także pozytywną opinią Rady wierzycieli.
Potrzebujesz pomocy doradcy restrukturyzacyjnego?
Jeśli szukasz pomocy prawnej i rozważasz postępowanie restrukturyzacyjne, skontaktuj się z naszą kancelarią. Restrukturyzacja to realna droga do zachowania majątku firmy i wyjścia z finansowych tarapatów. Nasza kancelaria oferuje kompleksowe wsparcie w procesach restrukturyzacyjnych.
